IT-architectuur in beweging

Hoe de beste IT-architecten besluiten nemen in een continue veranderend landschap

IT‑landschappen bewegen sneller dan ooit. Terwijl teams continu nieuwe features releasen en technologie zich razendsnel ontwikkelt, kan statische architectuur niet meer bijbenen. Architecten moeten sturen zonder te micromanagen en kaders creëren die verandering mogelijk maken. Ruud de Wit en Mirko van der Maat delen hoe architectuur meebeweegt met deze nieuwe realiteit, en wat dat betekent voor het vak.

IT-architectuur in beweging

De rol van de IT-architect is de afgelopen jaren fundamenteel veranderd. Decennialang had architectuur een vaste plek in IT-trajecten. Architecten ontwierpen vooraf de structuur en kaders, vervolgens gingen de ontwikkelaars aan de slag.

Maar die werkwijze houdt in moderne IT-omgevingen geen stand. Systemen veranderen continu, ook terwijl ze al in gebruik zijn. Teams werken in korte cycli en technologie ontwikkelt zich snel. Aanpassingen zijn eerder regel dan uitzondering.

Architectuur evolueert mee. Het vak draait steeds minder om het vooraf ontwerpen van systemen en steeds meer om het maken en bewaken van kaders – kaders die je als IT-architect bepaalt in samenspraak met de business en ook het bestuur. En dat aan de hand van de koers van de organisatie.

De veranderende praktijk is bepalend voor hoe Ruud de Wit en Mirko van der Maat naar IT-architectuur kijken. Samen zijn de twee verantwoordelijk voor het architectuurcurriculum van Capgemini Academy.

Bovendien brengen ze met z’n tweeën bijna 50 jaar ervaring ter tafel in grootschalige architectuurtrajecten voor de meest uiteenlopende bedrijven. Mirko is naast trainer bij Capgemini Academy ook Customer Experience Solution Architect bij Capgemini, Ruud heeft als tweede functie die van enterprise architect director bij Capgemini.

Een dubbelinterview over de architect als schakel tussen teams, systemen en zakelijke keuzes.

Wat zien jullie organisaties nu anders doen met IT dan pakweg tien jaar geleden?

Ruud: ‘Tien jaar geleden kon je redelijk uitgaan van een vaste volgorde. Je had een project, daar hoorde een ontwerp bij. Daarna werd er gebouwd en vervolgens werd het systeem in gebruik genomen. Die scheiding van stappen is grotendeels verdwenen. Systemen veranderen tegenwoordig continu, ook als ze al in gebruik zijn. Ontwerpen, bouwen en aanpassen gebeuren nu parallel.’

Mirko: ‘Die ontwikkeling weerspiegelt een bredere context. Organisaties als geheel werken in kortere cycli. Daartoe worden ze gedwongen: Technologie ontwikkelt zich snel door, dus je moet kunnen bijsturen.’

De wereld verandert, IT, verandert…

Mirko: ‘Vroeger werd alles vooraf dichtgetimmerd. Als er tijdens de ontwikkeling iets veranderde, leidde dat meteen tot frustraties: weer een wijziging, weer een discussie, weer vertraging en gedoe. Dat werkte verlammend. Ook daarom kiezen organisaties voor een andere manier van werken.’

Flexibiliteit klinkt aantrekkelijk, maar is het dat ook? Hoe houd je grip op grote, complexe IT-landschappen als die voortdurend veranderen?

Mirko: ‘Extreem belangrijk is dat je als architect op het juiste niveau stuurt. Dat betekent: vermijd micro-management. Denk aan de bouw. Een architect daar houdt zich niet bezig met elk stopcontact of elke leiding, maar bepaalt wel de structuur: waar komen functies, hoe verhouden onderdelen zich tot elkaar, wat zijn de dragende principes? De meeste detailniveaus laat je bewust over aan andere disciplines.’

Ruud: ‘Je probeert niet alles flexibel te maken, maar je maakt onderscheid. Sommige keuzes moeten voor de hele organisatie vastliggen, omdat ze grote gevolgen hebben. Andere laat je juist dicht bij teams, zodat ze kunnen bijsturen zonder het geheel te raken.’

Helder. Maar jullie zeggen ook dat systemen onderweg blijven veranderen. Hoe rijm je dat met het idee dat niet alles flexibel moet zijn?

Ruud: ‘De wendbaarheid op systeemniveau omarm je in je plannen. Vroeger werkte je als architect aan een eindbeeld. Onderweg aanpassen voelde als een probleem. Tegenwoordig ontwerp je geen vast eindplaatje meer, maar een kader waarin onderdelen kunnen worden aangepast zonder dat het geheel omvalt. Verandering is het uitgangspunt.’

Is er dan geen eindplan meer?

Ruud: ‘Er is nog steeds een stip op de horizon. Alleen bestaat die niet meer uit één vast eindontwerp. Die stip gaat over de grote keuzes: welke kant willen we op, welke kernsystemen willen we gebruiken, welke architectuurprincipes zijn leidend en welke afspraken gelden organisatiebreed?’

Mirko: ‘Denk ook aan hoe data wordt gedeeld, hoe veiligheid is ingericht en waar teams vrijheid hebben. Binnen die afspraken kan de invulling onderweg veranderen, zonder dat je elke keer opnieuw het hele gesprek hoeft te voeren.’

Wat anders: IT-projecten waren vroeger berucht om budgetoverschrijdingen. Wordt dat risico niet nog groter nu systemen voortdurend in beweging zijn?

Ruud: ‘Nee. Vroeger kon een project jarenlang doorlopen voordat duidelijk werd dat het financieel uit de hand liep. Vervolgens ontstond vaak ook nog eens de discussie of het IT-systeem eigenlijk wel wat opleverde.’

‘Nu is, als het proces goed is ingericht, alles transparanter. Je gaat niet meer uit van een eindbudget voor een vast plan. Je budgetteert tussentijds. Dat maakt bijsturen mogelijk, bijvoorbeeld door budget te verschuiven naar applicaties die belangrijker blijken dan eerst gedacht.’

Mirko: ‘En ook: als het proces goed is ingericht, werkt iedereen in kortere stappen. Daar hoort bij: uitleggen waar geld naartoe gaat.’

Dan de praktijk. Jullie zeggen net: “als het proces goed is ingericht”. Maak dat eens concreet.

Ruud: ‘Essentieel zijn goede afspraken. Ten eerste zijn er verschillende soorten architecten: enterprise-architecten die naar de hele organisatie kijken, solution- en domeinarchitecten die dichter op systemen en teams zitten. Die werken niet los van elkaar, maar samen — en bovendien met product owners, ontwikkelaars, securityspecialisten en business.’

Mirko: ‘Die gesprekken gaan niet over één iemand die het ontwerp oplegt, maar over afstemming tussen rollen. Wie neemt productbeslissingen? Wie kijkt naar de impact op bestaande systemen? Wie neemt het besluit als het meerdere domeinen raakt?’ Hoe documenteren we alles, zodat ook mensen die na ons in de organisatie komen het nog snappen?’

Ruud: ‘De kwaliteit van besluitvorming is essentieel. Maak duidelijk waar en wanneer dit soort vragen worden besproken en wie beslist.’

Wie heeft het overzicht?

‘De enterprise-architect. Dat is echt silo-overstijgend werk. Je kijkt niet vanuit één systeem of één team, maar over het geheel. Juist omdat iedereen vanuit zijn eigen domein redeneert, heb je iemand nodig die die verbanden ziet en bewaakt.’

Dat klinkt als een mooie baan. Hoe word je architect?

Ruud: ‘Opleiding is mega-belangrijk, maar het is niet alles. Je kunt frameworks aanleren en grip krijgen op modellen, maar enterprise-architectuur vraagt vooral ervaring. Heel veel vlieguren.’

Mirko: ‘Pas als je verschillende rollen hebt gehad – ontwikkelen, beheren, werken met de business – zie je de samenhang en begrijp je de impact van keuzes, inclusief waar het in de praktijk wringt. Ervaring brengt overzicht en context.’

Wat voor mensen trekt dit vak eigenlijk aan?

‘In de trainingen zien we vaak professionals die zelf architect willen worden en vanuit de techniek komen, en daarnaast ook professionals die met architecten moeten samenwerken en die willen snappen: wat doen architecten nou precies en hoe werk ik goed met ze samen?’

‘Daarnaast is de interesse ook wel breder. We zien veel interesse voor IT-architectuur bij mensen die vanuit een expertise zoals software-ontwikkeling of business-analyse de samenhang van het grotere IT-geheel willen begrijpen en die daar ook aan willen bijdragen.’

En als je ervoor gaat, krijg je ook een baan met veel verantwoordelijkheid!

Ruud: ‘Ja. En een rol die alleen maar belangrijker wordt. Dan pakken we nog even terug op die snelle technologische ontwikkelingen. Neem AI. Dat is niet iets wat je even probeert. Het raakt data, processen, wetgeving en reputatie. Dan gaat het niet meer om techniek, maar om richting.’

Mirko: ‘En die richting moet ergens belegd zijn. Je ziet dat architecten daarom steeds vaker aanschuiven bij management en bestuur. Niet om te zeggen wat er technisch kan, maar om het gesprek te voeren over wat je wel en niet wilt — en waarom. Aan bestuurders vraag je: “Waar ben jij nou van?” Dan komt het gesprek echt op gang.’

Ruud: ‘Architectuur is al lang niet meer een puur IT-vraagstuk, maar gaat meer en meer over de zakelijke waarde die je met technologie kunt creëren. Steeds nadrukkelijker gaat dat hand in hand met bestuurlijke keuzes.’

Meer weten over datakwaliteit in de praktijk?

Ben je IT-architect en toe aan een volgende stap, wil je je verdiepen in deze rol – of wil je weten wat de evolutie in IT-architectuur voor jouw organisatie betekent?

Capgemini Academy biedt opleidingen en maatwerktrajecten die aansluiten op de praktijk van vandaag. Zowel bij concrete interesse als voor een oriënterend gesprek kun je altijd met ons contact opnemen!